Gazeta z zaznaczonym fragmentem i podpisane sprostowanie prasowe na biurku

Sprostowanie w mediach czyli jak odpowiedzieć na nieprawdziwe informacje

Jeden nieprawdziwy artykuł potrafi na lata zostawić komuś złą opinię. Wystarczy błędna liczba, przekręcony cytat albo fałszywy opis wydarzenia. Taki materiał szkodzi osobie prywatnej, firmie i instytucji. Wiele osób czuje wtedy bezradność. Redakcja wydaje się silniejsza, a tekst i tak krąży już po sieci. Polskie prawo daje jednak proste i bezpłatne narzędzie obrony. To sprostowanie prasowe, które pozwala przedstawić prawdziwe fakty w tym samym medium, które opublikowało nieprawdę. Trzeba tylko wiedzieć, jak z niego korzystać, bo liczą się tu terminy i forma.

Gdy media piszą coś, co nie jest prawdą

Krzywdzący tekst budzi najpierw emocje. Chcemy od razu odpowiedzieć w mediach społecznościowych albo zadzwonić do dziennikarza. To rzadko pomaga. Wpis w sieci trafia do innych ludzi niż artykuł. Rozmowa telefoniczna nie zostawia żadnego śladu. Dużo lepiej działa spokojnie przygotowane sprostowanie. Redakcja ma obowiązek je opublikować w terminie określonym w ustawie.

Czas gra tu ważną rolę. Na wysłanie sprostowania są tylko 3 tygodnie od publikacji. Ten okres mija szybko, zwłaszcza gdy szukamy dokumentów albo konsultujemy treść z prawnikiem. Najlepiej więc od razu zapisać datę publikacji i zacząć zbierać dowody. Dopiero potem warto zastanawiać się nad szczegółami odpowiedzi.

Najpierw trzeba oddzielić fakty od opinii. Sprostowanie dotyczy wyłącznie faktów. Dziennikarz może krytycznie ocenić czyjąś decyzję, bo chroni go wolność słowa. Jeśli jednak napisał, że ktoś podpisał umowę, której nigdy nie podpisał, albo podał błędną kwotę, opublikował nieprawdziwą informację. Do 2012 roku prawo prasowe przewidywało jeszcze odpowiedź na opinie. Po nowelizacji zostało tylko sprostowanie. Musi być rzeczowe i odnosić się do konkretnych faktów.

Co mówi prawo prasowe

Zasady sprostowania opisuje artykuł 31a prawa prasowego. Redaktor naczelny musi bezpłatnie opublikować rzeczowe sprostowanie nieścisłej lub nieprawdziwej wiadomości. Wystarczy wniosek zainteresowanej osoby. Prawo to przysługuje ludziom, firmom i innym organizacjom. Gdy materiał dotyczy osoby zmarłej, sprostowania mogą żądać jej najbliżsi. Przepisy obejmują gazety, czasopisma, radio i telewizję, a także portale internetowe o charakterze prasy.

Sprostowanie można więc wysłać także do redakcji portalu informacyjnego. Adresatem pisma jest redaktor naczelny. Jego nazwisko zwykle znajdziemy w stopce redakcyjnej albo w zakładce z danymi wydawcy. Tabela zbiera najważniejsze wymogi.

WymógCo oznacza w praktyceNa co uważać
Termin 21 dniLiczony od dnia publikacji materiałuPo terminie redakcja musi odmówić
Forma pisemnaSprostowanie wysyła się pocztą lub składa w redakcjiPotrzebny jest podpis wnioskodawcy
Dane wnioskodawcyImię i nazwisko lub nazwa oraz adresAdres można zastrzec do wiadomości redakcji
ObjętośćNajwyżej dwa razy dłuższe niż sporny fragmentZbyt długi tekst to powód odmowy
JęzykPolski lub język, w którym ukazał się materiałTłumaczenie powinno być rzetelne

Redakcja publikuje sprostowanie za darmo. Dziennik powinien je wydrukować w ciągu 7 dni od otrzymania, a czasopismo w jednym z najbliższych numerów.

Jak przygotować skuteczne sprostowanie

Dobre sprostowanie jest krótkie, konkretne i spokojne. Nie kłóci się z autorem, nie ocenia jego intencji i nie zawiera obelg. Wskazuje nieprawdziwą informację i podaje fakty. Budowa może być bardzo prosta. Najpierw tytuł i data publikacji, potem nieprawdziwe zdanie, na końcu prawdziwe fakty. Na przykład: w artykule z danego dnia napisano, że firma nie zapłaciła podwykonawcom, a w rzeczywistości uregulowała wszystkie faktury w terminie. Taki tekst czytelnicy łatwo zrozumieją, a redakcja trudno uzna go za nierzeczowy. Przed wysłaniem warto sprawdzić kilka rzeczy:

  • czy tekst odnosi się wyłącznie do faktów, a nie do opinii
  • czy nie przekracza dwukrotnej objętości spornego fragmentu
  • czy zawiera podpis, imię i nazwisko oraz adres do korespondencji
  • czy mieścimy się w terminie 21 dni od publikacji
  • czy wysyłamy je do redaktora naczelnego właściwego tytułu
  • czy mamy dowód nadania lub potwierdzenie złożenia

Zachowaj też kopię artykułu, którego dotyczy sprostowanie. Redakcja może zmienić albo usunąć tekst w internecie. Zrzut ekranu z widoczną datą bywa później bardzo cennym dowodem.

Najlepsze sprostowanie czyta się jak notatkę z faktami. Im mniej w nim emocji, tym trudniej je zlekceważyć.

Kiedy redakcja może odmówić i co wtedy

Redaktor naczelny nie zawsze musi opublikować sprostowanie. Ustawa wymienia przypadki, w których musi odmówić, oraz takie, w których może to zrobić. W każdej sytuacji ma 7 dni na pisemne zawiadomienie o odmowie. Musi też podać jej przyczyny.

Powód odmowyRodzajCo można zrobić
Tekst nierzeczowy lub nie dotyczy faktówObowiązkowaPoprawić treść i wysłać ponownie
Przekroczony termin 21 dniObowiązkowaRozważyć inne środki prawne
Brak podpisu lub danych wnioskodawcyObowiązkowaUzupełnić braki formalne
Wiadomość została już sprostowanaFakultatywnaSprawdzić, czy wcześniejsza korekta była pełna
Wulgarna lub obraźliwa formaFakultatywnaPrzeredagować tekst w spokojnym tonie

Gdy redakcja wskaże błędy, można wysłać poprawioną wersję. Termin 21 dni liczy się wtedy od doręczenia zawiadomienia o odmowie. Jeśli redakcja odmawia bez podstaw albo po prostu milczy, zostaje droga sądowa. Sąd może nakazać publikację, gdy uzna odmowę za nieuzasadnioną. Dlatego trzeba zachować całą korespondencję. Dowody nadania i zawiadomienie o odmowie pokażą, kto i kiedy dopełnił obowiązków.

Sprostowanie a szersza ochrona dobrego imienia

Sprostowanie to pierwszy i najprostszy krok, ale nie jedyny. Niektóre publikacje wyrządzają szkody, których samo przedstawienie faktów nie naprawi. Wtedy można sięgnąć po inne środki:

  • powództwo o ochronę dóbr osobistych z kodeksu cywilnego
  • żądanie przeprosin w określonej formie
  • zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę
  • prywatny akt oskarżenia o zniesławienie
  • zgłoszenie sprawy do rady etyki mediów lub stowarzyszenia dziennikarzy

Każda z tych dróg ma swoje wymagania i koszty. W poważniejszych sprawach przyda się pomoc prawnika. Sprostowanie nie wyklucza tych działań. Często staje się wręcz pierwszym dowodem, że poszkodowany próbował najpierw wyjaśnić sprawę polubownie.

Prawda opublikowana z opóźnieniem nie cofnie wszystkich skutków kłamstwa. Bez niej jednak kłamstwo zostaje jedyną wersją wydarzeń.

Rzetelne media same zależą od zaufania czytelników. Wiele redakcji poprawia błędy dobrowolnie, gdy dostanie rzeczowe zgłoszenie. Spokojny kontakt i dobrze udokumentowane fakty często załatwiają sprawę szybciej niż spór. Czasem wystarczy krótki e-mail do autora tekstu z prośbą o korektę, wysłany równolegle z formalnym sprostowaniem.

Sprostowanie prasowe jest dostępne dla każdego, bezpłatne i dość proste. Wymaga jednak pilnowania terminu, zachowania formy i trzymania się faktów. Kto nie zareaguje w ciągu 21 dni, traci tę możliwość i musi szukać trudniejszych, droższych dróg. Dlatego lepiej znać te zasady zawczasu i mieć je pod ręką. Wtedy nieprawdziwa informacja nie zdąży utrwalić się w opinii publicznej ani powtórzyć w kolejnych publikacjach innych mediów.

Podobne wpisy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *