Głosowanie w sali plenarnej Parlamentu Europejskiego, posłowie podnoszą karty do głosowania

Jak przebiega uchylenie immunitetu europosła krok po kroku

O uchylaniu immunitetu polskie media piszą regularnie, zwłaszcza odkąd do Parlamentu Europejskiego trafiło kilka wniosków dotyczących polskich deputowanych. Wokół tych spraw narosło jednak wiele nieporozumień. Jedni komentatorzy przedstawiają głosowanie w Strasburgu jak wyrok. Inni traktują immunitet jak przywilej, który chroni przed każdą odpowiedzialnością. Oba obrazy są błędne. Immunitet europosła ma konkretny cel, a procedura jego uchylenia składa się z jasno określonych etapów. Wyjaśniamy je po kolei, by można było spokojnie ocenić, co naprawdę oznacza decyzja Parlamentu i jakie są jej granice.

Po co europosłom immunitet

Immunitet parlamentarny nie służy temu, by politycy unikali odpowiedzialności za zwykłe przestępstwa. Chroni niezależność parlamentu. Deputowany ma swobodnie mówić i głosować. Nie może się bać, że rząd albo przeciwnicy polityczni użyją sądów, by go zastraszyć lub odsunąć od pracy. Europa zna wiele przypadków, gdy procesy służyły uciszaniu opozycji. Dlatego ta ochrona ma mocne uzasadnienie. Immunitet chroni więc przede wszystkim wyborców, którzy wybrali swojego przedstawiciela i oczekują, że będzie mógł pracować bez nacisków.

Zasady immunitetu europosłów opisuje Protokół w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej. Przewiduje on dwa rodzaje ochrony, które działają inaczej.

Rodzaj ochronyCzego dotyczyCzy można ją uchylić
Ochrona wypowiedzi i głosowańOpinie wyrażone i głosy oddane w ramach mandatuNie, ma charakter bezwzględny
Immunitet w państwie pochodzeniaTaki sam jak immunitet posłów krajowychTak, decyzją Parlamentu Europejskiego
Immunitet w innych państwach UniiOchrona przed zatrzymaniem i postępowaniem sądowymTak, decyzją Parlamentu Europejskiego
Schwytanie na gorącym uczynkuSytuacja szczególnaImmunitet nie stanowi przeszkody

Polscy europosłowie mają więc w Polsce taką samą ochronę jak posłowie na Sejm. Prokuratura nie może postawić im zarzutów karnych bez zgody Parlamentu Europejskiego.

Skąd bierze się wniosek

Wszystko zaczyna się w państwie członkowskim. Wniosek o uchylenie immunitetu składa właściwy organ krajowy. W sprawach prowadzonych przez polską prokuraturę wysyła go do Parlamentu Prokurator Generalny. Wniosek musi wskazać konkretne postępowanie i opisać zarzucane czyny. Parlament nie prowadzi własnego śledztwa. Dlatego treść wniosku bardzo mocno wpływa na dalszy przebieg sprawy.

Często pada pytanie, czy immunitet chroni także przed zarzutami za czyny sprzed wyborów. Ochrona obejmuje okres sprawowania mandatu, a nie moment, w którym miało dojść do czynu. Wniosek może więc dotyczyć wydarzeń z czasów, gdy europoseł pracował gdzie indziej albo pełnił inne funkcje publiczne. Do Parlamentu trafiają w praktyce wnioski w bardzo różnych sprawach, od wypowiedzi w kampanii po decyzje podejmowane w biznesie.

Immunitet nie jest tarczą przed prawdą. Jest gwarancją, że droga do prawdy nie zostanie wykorzystana jako broń w walce politycznej.

Przewodniczący Parlamentu ogłasza wniosek na posiedzeniu plenarnym i kieruje go do Komisji Prawnej, znanej jako JURI. Od tej chwili obowiązuje regulamin Parlamentu, przede wszystkim jego artykuł 9. Regulamin przewiduje też drogę odwrotną. Europoseł może sam poprosić Parlament o obronę swojego immunitetu, gdy uważa, że władze krajowe naruszają jego ochronę. Takie wnioski również rozpatruje Komisja Prawna.

Komisja prawna i głosowanie na sesji plenarnej

Najważniejsza część pracy odbywa się w Komisji Prawnej. Komisja wyznacza sprawozdawcę, który przygotowuje projekt sprawozdania. Sprawozdawca nie może należeć do tej samej grupy politycznej co europoseł, którego dotyczy wniosek. Tę zasadę potwierdził Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Posiedzenia w sprawach immunitetu odbywają się za zamkniętymi drzwiami. Europoseł może zostać wysłuchany i przedstawić dokumenty.

Komisja nie ocenia, czy europoseł jest winny. Sprawdza inne kwestie:

  • czy zarzucane czyny wiążą się z wypowiedziami lub głosowaniami w ramach mandatu
  • czy wniosek jest kompletny i wskazuje konkretne postępowanie
  • czy istnieją przesłanki, że postępowanie ma na celu zaszkodzić działalności politycznej
  • jaki jest charakter i waga zarzutów
  • czy europoseł skorzystał z prawa do wysłuchania

Trzecie pytanie Parlament nazywa fumus persecutionis, czyli podejrzeniem prześladowania. Gdy komisja dostrzeże polityczne motywy postępowania, zaleca odmowę uchylenia immunitetu.

Znaczenie ma też pierwsze pytanie z listy. Jeśli zarzut dotyczy opinii wyrażonej albo głosu oddanego w ramach mandatu, ochrona jest bezwzględna. Parlament nie może jej wtedy uchylić, nawet gdyby większość deputowanych tego chciała. W takiej sytuacji komisja stwierdza, że immunitet chroni europosła, i sprawa się kończy.

Tabela pokazuje kolejne etapy procedury.

EtapKto działaCo się dzieje
WniosekOrgan krajowyPrzekazanie wniosku do Parlamentu
OgłoszeniePrzewodniczący ParlamentuPoinformowanie izby i skierowanie do komisji
Prace komisjiKomisja Prawna i sprawozdawcaWysłuchanie, analiza, głosowanie nad rekomendacją
Głosowanie plenarneWszyscy europosłowieDecyzja zwykłą większością głosów
PowiadomieniePrzewodniczący ParlamentuPrzekazanie decyzji europosłowi i władzom krajowym

Procedura nie ma sztywnego terminu i zwykle trwa kilka miesięcy. Rekomendacja komisji trafia na sesję plenarną, gdzie decyduje cała izba. Decyzja dotyczy tylko postępowania opisanego we wniosku. Nowa sprawa wymaga nowego wniosku i całej procedury od początku. Europoseł, który uważa, że Parlament naruszył jego prawa, może zaskarżyć decyzję do Sądu Unii Europejskiej w Luksemburgu. Deputowani z różnych państw już z tego korzystali.

Co oznacza decyzja Parlamentu, a czego nie oznacza

Uchylenie immunitetu często przedstawia się jako polityczną porażkę albo wręcz dowód winy. To uproszczenie wprowadza w błąd. Decyzja Parlamentu ma charakter proceduralny. Pozwala krajowym organom prowadzić konkretne postępowanie, ale niczego nie przesądza. Uchylenie immunitetu:

  • nie jest wyrokiem ani stwierdzeniem winy
  • nie pozbawia mandatu europosła
  • nie dotyczy wszystkich możliwych spraw, lecz konkretnego postępowania
  • nie odbiera prawa do obrony przed sądem
  • nie zastępuje oceny niezależnego sądu

To nie tylko teoria. W wielu krajach Europy postępowania wszczęte po uchyleniu immunitetu kończyły się umorzeniem albo uniewinnieniem. Rzetelna debata powinna więc oddzielać fakt proceduralny od oceny merytorycznej. Tej drugiej może dokonać tylko sąd, po wysłuchaniu obu stron.

Głosowanie nad immunitetem kończy jedną procedurę i otwiera drugą. Ostatnie słowo zawsze należy do sądu, a nie do parlamentu.

Po uchyleniu immunitetu sprawa wraca do kraju. Prokuratura może prowadzić postępowanie, a ewentualny proces toczy się według krajowych przepisów. Europoseł zachowuje wszystkie prawa obywatela. Chroni go domniemanie niewinności i może korzystać z pomocy obrońcy na każdym etapie. O odpowiedzialności rozstrzyga dopiero prawomocny wyrok. Kto wcześniej przedstawia uchylenie immunitetu jako dowód przestępstwa, myli procedurę z wyrokiem.

Procedura uchylenia immunitetu łączy prawo krajowe i unijne. Zaczyna się od wniosku organu krajowego, przechodzi przez Komisję Prawną i kończy głosowaniem całego Parlamentu. Jej celem nie jest ocena winy. Parlament sprawdza, czy postępowanie nie zagraża niezależności deputowanych. Znajomość tych zasad pozwala spokojniej patrzeć na medialne emocje. Pomaga też pamiętać, że domniemanie niewinności przysługuje każdemu, także politykom, niezależnie od ich poglądów i partii.

Podobne wpisy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *